Pardonpeton!

La vera aspekto de la retejo ne povas por esti korekte rigardata per via retumilo.
La adreso:
Universala Esperanto-Asocio
Nieuwe Binnenweg 176, 3015 BJ Rotterdam, Nederlando
tel.: +31 10 436 1044
faks.: +49 30 364280169
rete: vidu la liston
 
tekoiku2019 → laponoj aŭ ...
Laponoj aŭ sameoj – unu popolo en kvar landoj
Leif Nordenstorm
Resumo

Ekzistas du vortoj por la sama popolo en Esperanto – kaj en kelkaj aliaj lingvoj. La signifo de la vortoj ne estas tute samsignifa. ”Lapono” rilatas al laboro kiel ĉasisto, fiŝkaptisto kaj boacobredisto. ”Sameo” rilatas al la etno, kaj la vorto cetere estas parenca al ”Suomi”, la nomo de Finnlando en la finna. Ekzistas ankaŭ diferenco pri la nuancoj de ambaŭ vortoj. La sameoj neniam migris en Nordskandinavion (Svedio, Norvegio, Finnlando kaj Ruslando), sed ekestis per mikso de diversaj popoloj.

Dum jarmiloj sameoj loĝis proksime al la naturo. La lastaj nomadoj ekhavis konstantajn loĝejojn en 1960. Nun la plej multaj sameoj loĝas en urboj kaj multaj vivas en miksitaj familioj. En Svedio la loko, kiu havas la plej grandan samean loĝantaron estas Stokholmo. Samea infano, kiu kreskas en urbo inter nesameoj, sentas samean identecon se li lernas sameajn metiartojn aŭ samean kuiradon. Dumsomeraj vizitoj al la lokoj kie loĝis la prapatroj ankaŭ estas gravaj.

Ekzistas naŭ diversaj sameaj lingvoj. Ĉiuj estas parencaj kaj finno-ugraj, sed inter si malsimilaj. La plej grandaj estas nordsamea kun 17000 parolantoj kaj lulesamea kun 2000-3000 parolantoj. Ankoraŭ tri lingvojn parolas kelkcent homoj. La ceteraj havas nur malmultajn parolantojn. La radikoj de la sameaj lingvoj estas praurala lingvo, parolata eble antaŭ 4000 jaroj apud la riveroj Volga kaj Oka en nuna Ruslando. Atestas pri kontaktoj kun aliaj popoloj la fakto ke la samea pruntis vortojn i.a. de prairana, prabaltslava, nordokcidnentĝermana kaj praskandinavaj lingvoj. La sameaj lingvoj malsamas al Esperanto en pluraj rilatoj. Oni ne distingas inter ”li” kaj ”ŝi”. Prepozicioj malmultas, sed kazoj multas. Estas ne nur singularo kaj pluralo, sed ankaŭ dualo. Ekzistas multaj diversaj vortoj por neĝo.

Nun oni diversmaniere subtenas la pluvivadon kaj evoluon de la sameaj lingvoj.

Sameoj – same kiel aliaj popoloj – havis propran religion. Oni kredis je pluraj dioj. La kulto okazis ne en konstruaĵoj, sed en apartaj sanktaj ejoj en la naturo. Frue okazis kontaktoj kun kristanaj misiistoj, el malsamaj eklezioj. Tri landoj – Danio-Norvegio, Svedio-Finnlando, kaj Ruslando – strebis konkeri kiom eble plej grandan parton de Nordskandinavio. Tial la misiado estis ne nur religia, sed ankaŭ politika afero. Inter sameoj ekestis apartaj formoj de kristanismo, kiuj konservis partojn de la etna religio.

Biografio

Leif Nordenstorm estas direktoro de la pastra kursejo Fjellstedtska skolan en Upsalo, Svedio. Li estas pastro en la Sveda eklezio kaj lekciisto pri religihistorio en Teologia instituto Johannelund en Uppsala. li naskiĝis en 1960 kaj doktoriĝis en 2002 pri teologio kun disertaĵo pri la japana nova religio Oomoto. Li krome estas bakalaŭro pri la rusa lingvo kaj orienteŭropa historio.

El Gazetaraj Komunikoj

Proponoj por la hibrida IKU en Belfasto bonvenaj ĝis 31.1.2021
Gazetaraj Komunikoj n-ro 924 (2021-01-18)

UEA invitas prelegi en la 74-a IKU-sesio en Belfasto
Gazetaraj Komunikoj n-ro 912 (2020-10-20)

IKU-libro 2020: rekorde elŝutita
Gazetaraj Komunikoj n-ro 900 (2020-08-10)

Programo de la Internacia Kongresa Universitato (IKU) en Montrealo
Gazetaraj Komunikoj n-ro 856 (2020-03-19)

UEA invitas IKU-prelegantojn por Montrealo ĝis 15.01.2020
Gazetaraj Komunikoj n-ro 841 (2019-12-25)

tekoiku2019 → laponoj aŭ ...
Supren
UEA, 2021