Amasmortigo neagnoskata: Malsamoj inter versioj

El UEA-vikio
Iri al: navigado, serĉi
 
(21 mezaj versioj de la sama uzanto ne montriĝas)
Linio 1: Linio 1:
{{ne EHT}}{{dato|10|novembro|2021}}<!-- {{malnove}} --><div style="float: right; margin: 0px 0px 20px 20px; border: 0px solid #999999;">[[Dosiero:Masakro en Tenoĉtitlano en 1520 - 2021.jpg|690px|dekstra|eta|Masakro en la Granda Templo de Tenoĉtitlano, okazinta la 22-an de majo de 1520, laŭ ilustraĵo de la Kodekso Durán, verkita fine de la 16-a jarcento.|link=kategorio:Novaĵoj - Meksiko]]</div>
+
{{ne EHT}}{{dato|10|novembro|2021}}{{malnove}}<div style="float: right; margin: 0px 0px 20px 20px; border: 0px solid #999999;">[[Dosiero:Masakro en Tenoĉtitlano en 1520 - 2021.jpg|690px|dekstra|eta|Masakro en la {{vikidat5|Q774021|Granda Templo}} de {{w5|Tenoĉtitlano}}, okazinta la 22-an de majo de 1520, laŭ ilustraĵo de la {{w5|Diego_Durán|Kodekso Durán}}, verkita fine de la 16-a jarcento.|link=kategorio:Novaĵoj - Meksiko]]</div>
  
 
{{majuskletoj|Miloj da homoj sovaĝe mortigitaj, inter ili virinoj kaj infanoj senarmilaj, ankoraŭ post 500 jaroj atendas agnoskon kaj pardonpeton pro genocido homa kaj kultura; ĉi tiu amasmortigo estas historie la plej forgesita kaj silentigata.}}
 
{{majuskletoj|Miloj da homoj sovaĝe mortigitaj, inter ili virinoj kaj infanoj senarmilaj, ankoraŭ post 500 jaroj atendas agnoskon kaj pardonpeton pro genocido homa kaj kultura; ĉi tiu amasmortigo estas historie la plej forgesita kaj silentigata.}}
 
   
 
   
 
=== Solenado ===
 
=== Solenado ===
En 2021 Meksiko solenas la datrevenon 500-jaran de la konkero hispana, ne feliĉe, sed bedaŭre pro la mortigo de milionoj da indiĝenoj. La plimulto perdis la vivon kaj la postvivintoj perdis siajn kulturon, religion, lingvon kaj identecon.
+
En 2021 {{nov|Meksiko}} solenas la datrevenon 500-jaran de la konkero hispana, ne feliĉe, sed bedaŭre pro la mortigo de milionoj da indiĝenoj. La plimulto perdis la vivon kaj la postvivintoj perdis siajn kulturon, religion, lingvon kaj identecon.
  
 
=== Faktoj ===
 
=== Faktoj ===
La konkerantoj estis akceptataj per honoroj kaj donacoj, tamen pli ol 80 % de la popolo meŝika <sup>[1]</sup> pereis dum la konkero hispana, t.e. proksimume 5,5 milionoj da indiĝenoj.
+
La konkerantoj estis akceptataj per honoroj kaj donacoj, tamen pli ol 80 % de la popolo meŝika [[Amasmortigo_neagnoskata#.5B1.5D|<sup>[1]</sup>]] pereis dum la {{w5|konkero_de_Meksiko|konkero hispana}}, t.e. proksimume 5,5 milionoj da indiĝenoj.
  
La plimulto mortis pro variola pandemio kaj malsanoj importitaj de la konkerantoj al Ameriko; el
+
La plimulto mortis pro {{w5|variolo|variola pandemio}} kaj malsanoj importitaj de la konkerantoj al Ameriko; el la elito imperia preskaŭ ĉiuj, sendefendaj, estis mortigitaj kaj la postvivantoj estis sklavigitaj ĝismorte.
la elito imperia preskaŭ ĉiuj, sendefendaj, estis mortigitaj kaj la postvivantoj estis sklavigitaj ĝismorte.
+
  
 
Malmultaj meŝikaj civitanoj sukcese fuĝis: ili ekzilis sin al malriĉaj kaj malfacile alireblaj terenoj. La idaro estis opresata dum 300 jaroj. La plej bonsortaj miksiĝis kun la hispanoj.
 
Malmultaj meŝikaj civitanoj sukcese fuĝis: ili ekzilis sin al malriĉaj kaj malfacile alireblaj terenoj. La idaro estis opresata dum 300 jaroj. La plej bonsortaj miksiĝis kun la hispanoj.
Linio 17: Linio 16:
  
 
=== Genocidoj historiaj ===
 
=== Genocidoj historiaj ===
Dum la nazia reĝimo proksimume ses milionoj da judoj estis mortigitaj; laŭagnoske tio estas la genocido plej grava en la tutmonda historio. Inter 1915 kaj 1923 okazis genocido en Armenio: mortis pli ol miliono da homoj. En Kamboĝo mortis pli ol 2 milionoj da homoj – la celo: unuformeco etna. En 1995 okazis masakro en Srebrenica: 8000 islamanoj mortis dum etna purigado. Nuntempe UN denuncas kaj agnoskas kiel genocidon la mortigon de jezidoj. Ili estas popolo kun religia aparteno miljara, kiu loĝas apud la limoj inter Irako kaj Sirio.
+
Dum la nazia reĝimo proksimume ses milionoj da judoj estis mortigitaj; laŭagnoske tio estas la genocido plej grava en la tutmonda historio. Inter 1915 kaj 1923 okazis genocido en {{nov|Armenujo|Armenio}}: mortis pli ol miliono da homoj. En {{nov|Kamboĝo}} mortis pli ol 2 milionoj da homoj – la celo: unuformeco etna. En 1995 okazis masakro en Srebrenica: 8000 islamanoj mortis dum etna purigado. Nuntempe UN denuncas kaj agnoskas kiel genocidon la mortigon de jezidoj. Ili estas popolo kun religia aparteno miljara, kiu loĝas apud la limoj inter {{nov|Irako}} kaj {{nov|Sirio}}.
  
 
Ĉiuj aliaj genocidoj estas forte denuncitaj kaj historie agnoskataj de la internacia komunumo, krom la konkero hispana.
 
Ĉiuj aliaj genocidoj estas forte denuncitaj kaj historie agnoskataj de la internacia komunumo, krom la konkero hispana.
  
 
=== Ne-agnosko historia ===
 
=== Ne-agnosko historia ===
Historiaj kaj ankoraŭ nuntempaj defendantoj de la konkero hispana prisilentas la genocidon de la
+
Historiaj kaj ankoraŭ nuntempaj defendantoj de la konkero hispana prisilentas la genocidon de la popolo meŝika. Laŭ tiuj ĉi defendantoj la krono hispana evangelizis, edukis, klerigis kaj civilizis la „sovaĝajn indiĝenojn” de la nova kontinento Ameriko. La defendantoj pravas, kiam ili diras, ke danke al la konkero nova kulturo kaj bela mestizado aperis, sed ili forgesas kaj neniam mencias, ke antaŭ la alveno de la konkerantoj la meŝikaj civitanoj jam havis la {{nov|nahua lingvo|naŭatlan lingvon}}, tribunalojn, bazarojn, lernejojn, bestĝardenojn, forĵetaĵ- kaj fekaĵ-prizorgon, la plej daŭripovan agrikultursistemon ĝis hodiaŭ konatan.
popolo meŝika. Laŭ tiuj ĉi defendantoj la krono hispana evangelizis, edukis, klerigis kaj civilizis la „sovaĝajn indiĝenojn” de la nova kontinento Ameriko. La defendantoj pravas, kiam ili diras, ke danke al la konkero nova kulturo kaj bela mestizado aperis, sed ili forgesas kaj neniam mencias, ke antaŭ la alveno de la konkerantoj la meŝikaj civitanoj jam havis la naŭatlan lingvon, tribunalojn, bazarojn, lernejojn, bestĝardenojn, forĵetaĵ- kaj fekaĵ-prizorgon, la plej daŭripovan agrikultursistemon ĝis hodiaŭ konatan.
+
  
Ili disvolvis ankaŭ arton kaj sciencon; kaj ili elstaris je arkitekturo, inĝenierarto, gastronomio kaj astronomio. La meŝika kalendaro estas la plej preciza ĝis hodiaŭ trovita en ĉiuj antikvaj civilizacioj.
+
Ili disvolvis ankaŭ arton kaj sciencon; kaj ili elstaris je arkitekturo, inĝenierarto, gastronomio kaj astronomio. La {{w5|Azteka_kalendaro|meŝika kalendaro}} estas la plej preciza ĝis hodiaŭ trovita en ĉiuj antikvaj civilizacioj.
  
  
<div style="float: right; margin: 0px 0px 10px 20px; border: 0px solid #999999;">[[Dosiero:Andrés Manuel López Obrador  - 2021.jpg|512px|eta|dekstra|La registaro meksika, kiun ĉefas prezidento Andrés Manuel López Obrador, invitis la hispanan kortegon por kune peti pardonon kaj agnoskon al indiĝenoj kaj iliaj idoj pro la genocido.|link=kategorio:Novaĵoj - Andrés Manuel López Obrador]]</div>
+
<div style="float: right; margin: 0px 0px 10px 20px; border: 0px solid #999999;">[[Dosiero:Andrés Manuel López Obrador  - 2021.jpg|512px|eta|dekstra|La registaro meksika, kiun ĉefas prezidento {{w5|Andrés_Manuel_López_Obrador|Andrés Manuel López Obrador}}, invitis la hispanan kortegon por kune peti pardonon kaj agnoskon al indiĝenoj kaj iliaj idoj pro la genocido.]]</div>
  
 
=== Ŝuldo historia ===
 
=== Ŝuldo historia ===
 
Meksiko nuntempa, la meksikanoj mestizaj, sed precipe afrik-meksikanoj kaj la unuaj popoloj meritas pardonpeton historian, kiun ĝis nun ili ne ricevas, kaj fakte tio estas subtaksata.
 
Meksiko nuntempa, la meksikanoj mestizaj, sed precipe afrik-meksikanoj kaj la unuaj popoloj meritas pardonpeton historian, kiun ĝis nun ili ne ricevas, kaj fakte tio estas subtaksata.
  
La registaro meksika, kiun ĉefas prezidento Andrés Manuel López Obrador, invitis la hispanan
+
La registaro meksika, kiun ĉefas prezidento {{w5|Andrés_Manuel_López_Obrador|Andrés Manuel López Obrador}}, invitis la hispanan kortegon por kune peti pardonon kaj agnoskon al indiĝenoj kaj iliaj idoj pro la genocido. Tio devis okazi dum la 500-jara datreveno de la konkero hispana, la 13-an de aŭgusto 2021 [[Amasmortigo_neagnoskata#.5B2.5D|<sup>[2]</sup>]]. Tamen en {{nov|Hispanujo|Hispanio}} intelektuloj, amaskomunikiloj kaj la hispana kortego mem mokis, forte kritikis kaj malakceptis la inviton festi en 2021 la jaron de „La Reakordiĝo Historia” (tiel nomata de la prezidento) inter ambaŭ nacioj kaj indiĝenoj.
kortegon por kune peti pardonon kaj agnoskon al indiĝenoj kaj iliaj idoj pro la genocido. Tio devis okazi dum la 500-jara datreveno de la konkero hispana, la 13-an de aŭgusto 2021 <sup>[2]</sup>. Tamen
+
en Hispanio intelektuloj, amaskomunikiloj kaj la hispana kortego mem mokis, forte kritikis kaj malakceptis la inviton festi en 2021 la jaron de „La Reakordiĝo Historia” (tiel nomata de la prezidento) inter ambaŭ nacioj kaj indiĝenoj.
+
  
 
Pravigi la kruelajn agojn de la hispanaj konkerintoj similas al pravigo de la amasmortigado plenumita de la nazia reĝimo aŭ silenti komplice pri iu ajn okazinta genocido.  
 
Pravigi la kruelajn agojn de la hispanaj konkerintoj similas al pravigo de la amasmortigado plenumita de la nazia reĝimo aŭ silenti komplice pri iu ajn okazinta genocido.  
  
  
<sup>[1]</sup> La meŝikoj estis la civilizacio, kiu loĝadis en Tenoĉtitlano dum la alveno de la hispanoj. Ili estas kutime konfuzataj, eĉ en Meksiko mem, kun la aztekoj. Ili ambaŭ tamen estas tre ligitaj: la meŝikoj estis idoj de la aztekoj. Ili nomis sin meŝikaj post la alveno al, kaj fondado de Tenoĉtitlano.
+
==== <sup>[1]</sup> ====
 
+
La meŝikoj estis la civilizacio, kiu loĝadis en {{w5|Tenoĉtitlano}} dum la alveno de la hispanoj. Ili estas kutime konfuzataj, eĉ en Meksiko mem, kun la aztekoj. Ili ambaŭ tamen estas tre ligitaj: la meŝikoj estis idoj de la aztekoj. Ili nomis sin meŝikaj post la alveno al, kaj fondado de Tenoĉtitlano.
<sup>[2]</sup> La 13-an de aŭgusto de 1521 okazis la falo de Tenoĉtitlano, la oficiala komenco de la hispana konkero.
+
==== <sup>[2]</sup> ====
 +
La 13-an de aŭgusto de 1521 okazis la falo de Tenoĉtitlano, la oficiala komenco de la hispana konkero.
  
  
Linio 55: Linio 52:
  
 
{{publikigite}}
 
{{publikigite}}
 +
[[kategorio:Novaĵoj - Ne pri esperanto]]
 
[[kategorio:Novaĵoj - Historio]]
 
[[kategorio:Novaĵoj - Historio]]
 
[[kategorio:Novaĵoj - Kulturo]]
 
[[kategorio:Novaĵoj - Kulturo]]

Nuna versio ekde 20:55, 19 Maj. 2022

Nia Mondo

10-a de novembro 2021

Masakro en la Granda Templo de Tenoĉtitlano, okazinta la 22-an de majo de 1520, laŭ ilustraĵo de la Kodekso Durán, verkita fine de la 16-a jarcento.

Miloj da homoj sovaĝe mortigitaj, inter ili virinoj kaj infanoj senarmilaj, ankoraŭ post 500 jaroj atendas agnoskon kaj pardonpeton pro genocido homa kaj kultura; ĉi tiu amasmortigo estas historie la plej forgesita kaj silentigata.

Solenado

En 2021 Meksiko solenas la datrevenon 500-jaran de la konkero hispana, ne feliĉe, sed bedaŭre pro la mortigo de milionoj da indiĝenoj. La plimulto perdis la vivon kaj la postvivintoj perdis siajn kulturon, religion, lingvon kaj identecon.

Faktoj

La konkerantoj estis akceptataj per honoroj kaj donacoj, tamen pli ol 80 % de la popolo meŝika [1] pereis dum la konkero hispana, t.e. proksimume 5,5 milionoj da indiĝenoj.

La plimulto mortis pro variola pandemio kaj malsanoj importitaj de la konkerantoj al Ameriko; el la elito imperia preskaŭ ĉiuj, sendefendaj, estis mortigitaj kaj la postvivantoj estis sklavigitaj ĝismorte.

Malmultaj meŝikaj civitanoj sukcese fuĝis: ili ekzilis sin al malriĉaj kaj malfacile alireblaj terenoj. La idaro estis opresata dum 300 jaroj. La plej bonsortaj miksiĝis kun la hispanoj.

Ŝtelrompon, senposedigon, seksperforton, sklavecon, opreson kaj mortigon suferis la popolo meŝika dum la konkero hispana. Ĉi tio ankoraŭ estas neagnoskata historie.

Genocidoj historiaj

Dum la nazia reĝimo proksimume ses milionoj da judoj estis mortigitaj; laŭagnoske tio estas la genocido plej grava en la tutmonda historio. Inter 1915 kaj 1923 okazis genocido en Armenio: mortis pli ol miliono da homoj. En Kamboĝo mortis pli ol 2 milionoj da homoj – la celo: unuformeco etna. En 1995 okazis masakro en Srebrenica: 8000 islamanoj mortis dum etna purigado. Nuntempe UN denuncas kaj agnoskas kiel genocidon la mortigon de jezidoj. Ili estas popolo kun religia aparteno miljara, kiu loĝas apud la limoj inter Irako kaj Sirio.

Ĉiuj aliaj genocidoj estas forte denuncitaj kaj historie agnoskataj de la internacia komunumo, krom la konkero hispana.

Ne-agnosko historia

Historiaj kaj ankoraŭ nuntempaj defendantoj de la konkero hispana prisilentas la genocidon de la popolo meŝika. Laŭ tiuj ĉi defendantoj la krono hispana evangelizis, edukis, klerigis kaj civilizis la „sovaĝajn indiĝenojn” de la nova kontinento Ameriko. La defendantoj pravas, kiam ili diras, ke danke al la konkero nova kulturo kaj bela mestizado aperis, sed ili forgesas kaj neniam mencias, ke antaŭ la alveno de la konkerantoj la meŝikaj civitanoj jam havis la naŭatlan lingvon, tribunalojn, bazarojn, lernejojn, bestĝardenojn, forĵetaĵ- kaj fekaĵ-prizorgon, la plej daŭripovan agrikultursistemon ĝis hodiaŭ konatan.

Ili disvolvis ankaŭ arton kaj sciencon; kaj ili elstaris je arkitekturo, inĝenierarto, gastronomio kaj astronomio. La meŝika kalendaro estas la plej preciza ĝis hodiaŭ trovita en ĉiuj antikvaj civilizacioj.


La registaro meksika, kiun ĉefas prezidento Andrés Manuel López Obrador, invitis la hispanan kortegon por kune peti pardonon kaj agnoskon al indiĝenoj kaj iliaj idoj pro la genocido.

Ŝuldo historia

Meksiko nuntempa, la meksikanoj mestizaj, sed precipe afrik-meksikanoj kaj la unuaj popoloj meritas pardonpeton historian, kiun ĝis nun ili ne ricevas, kaj fakte tio estas subtaksata.

La registaro meksika, kiun ĉefas prezidento Andrés Manuel López Obrador, invitis la hispanan kortegon por kune peti pardonon kaj agnoskon al indiĝenoj kaj iliaj idoj pro la genocido. Tio devis okazi dum la 500-jara datreveno de la konkero hispana, la 13-an de aŭgusto 2021 [2]. Tamen en Hispanio intelektuloj, amaskomunikiloj kaj la hispana kortego mem mokis, forte kritikis kaj malakceptis la inviton festi en 2021 la jaron de „La Reakordiĝo Historia” (tiel nomata de la prezidento) inter ambaŭ nacioj kaj indiĝenoj.

Pravigi la kruelajn agojn de la hispanaj konkerintoj similas al pravigo de la amasmortigado plenumita de la nazia reĝimo aŭ silenti komplice pri iu ajn okazinta genocido.


[1]

La meŝikoj estis la civilizacio, kiu loĝadis en Tenoĉtitlano dum la alveno de la hispanoj. Ili estas kutime konfuzataj, eĉ en Meksiko mem, kun la aztekoj. Ili ambaŭ tamen estas tre ligitaj: la meŝikoj estis idoj de la aztekoj. Ili nomis sin meŝikaj post la alveno al, kaj fondado de Tenoĉtitlano.

[2]

La 13-an de aŭgusto de 1521 okazis la falo de Tenoĉtitlano, la oficiala komenco de la hispana konkero.


Fonto: (eo) Ulises Franco Pérez, Amasmortigo neagnoskata Monato (2021-11-01)