Mongolujo: Notoj pri Ĥajanĥirva, la unua mongola esperantisto

El UEA-vikio
Iri al: navigado, serĉi
  -  Landa Raporto
Nia Mondo

13-a de majo 2021

Situo de Mongolujo ruĝa.ph.png

Vespere de la 21-a de marto de 2021 hejme mi estis spektanta TV-elsendojn. Kiel kutime, mi estis ŝanĝanta la kanalojn, kiam mi trovis iom interesan elsendon titolitan: “100-jariĝo de la popola revolucio : mongola parlamentismo kaj la Konstitucio.” Tiam en tiu ĉi elsendo prezidanto de la parlamento intervjuiĝis kun kelkaj parlamentanoj.


Dum sia parolado, la prezidanto de la parlamento subite menciis Esperanton kaj la unua mongolan esperantiston. Tiam, li diris: “...la gvidantoj de la revolucio regis multajn fremdajn lingvojn. Ekzemple, ĉefo de la mongola organizo pri nacia sekureco Ĥajanĥirva antaŭ la revolucio laboris kiel nia spiona agento en eksterlando kaj li lernis Esperanton en Turkio. Post la revolucio, dum li estis ĉefo de la mongola sekureca instanco, li provis kontaktiĝi kun usona sekureca instanco sendante al ili mesaĝon en Esperanto.”


Jes, fakte tio okazis en la jaro 1927, sed nun ni ne scias ĉu Ĥajanĥirva, la unua mongola esperantisto, vere sendis sian mesaĝon al usona sekureca organizaĵo aŭ ne. Dubinde! Ni kredas, ke li simple sendis leteron al usonaj esperantistoj por saluti ilin. Lia mesaĝo estis skribita en Esperanto, dorsflanke de lia fotaĵo, adresita al tiamaj esperantistoj en Novjorko. La mesaĝo kaj la foto nun estas en Usono kiel historiaj pruviloj (kaj ni havas la fotokopiojn).

Pli pri Ĥajanĥirva

Kaptinte la okazon mi aldonu kelkajn vortojn pri la unua mongola esperantisto. Kiel diris la parlamentestro, Ĥajanĥirva estis ĉefo de la ministerio pri enlanda sekureco de 1926 ĝis 1928. Tamen, krom tiu laboro, li plenumis ankaŭ multajn aliajn rolojn.

Komence de la 20-a jarcento, mongolaj gvidantoj serĉis taŭgan manieron nuligi la kontrakton inter Manĉurio kaj Mongolio (tiam Mongolio estis lando regata sub Manĉurio), kaj samtempe, tiamaj mongolaj sekuraj instancoj kaj spionaj agentoj aktivis en- kaj eksterlande. Tiutempe, bonzo Ĥajanĥirva plenumis multajn taskojn diverslande. Li ankaŭ estis proksimulo de tiama mongola religia gvidanto, kiu poste en 1911 fariĝis mongola reĝo. Rezulte de fervoraj agoj de tiamaj mongolaj aŭtoritatuloj, Mongolio sendependiĝis de Manĉurio en 1911.

La vorto "Mongol" en tradicia mongola skribo


Post la popola revolucio de 1921, Ĥajanĥirva revenis el Rusio kaj fariĝis laika homo. Li poste tenis gravajn rolojn: li estis estrarano de la reganta popola partio, parlamentano, estro de la partia akademio, ĉefo de la departemento pri enlanda sekureco, komitatestro pri latinigo (alfabeto), ĉefo de la departemento pri sano, kaj estro de psika kliniko. Bedaŭrinde, pro la tiama tumulta situacio oni kulpigis kaj arestis lin en 1933 pro falsa, politike motivita krimo. Li poste estis mortigita en 1934 en malliberejo. Tamen, post tri jardekoj en 1968, la ŝtato senkulpigis lin.


Dum li laboris en la supre menciitaj roloj, li ekinstruis en 1923 Esperanton al mongola publiko kaj elesperantigis kelkajn verkaĵojn ĝis lia arestiĝo. Multaj lernantoj de li ankaŭ estis arestitaj.

Nuna situacio en Mongolio

Chimedtseren ENKHEE

Fine de mia skribaĵo mi prenas la ŝancon ankaŭ por iomete informi pri nia nuna situacio en Mongolio. Pro la kvaranteno, mongolaj esperantistoj ne povas renkontiĝi, sed ofte interkomunikas rete kaj ankaŭ partoprenadas virtualajn renkontiĝojn internaciajn. Ni ankaŭ organizas retan kurson de Esperanto per Facebook-grupo (kun 150 aliĝintoj) kaj kompilas Esperanto-mongolan vortaron kaj verkas lernolibron por eldoni ilin. Notindas, ke 30 jarojn antaŭe ni eldonis Esperanto-lernolibron kaj esperantan-mongolan vortaron je malgranda kvantoj, kaj ili jam estis elvenditaj.


Ni deziras, ke baldaŭ venos normalaj tagoj kaj ni kolektiĝos vid-al-vide! Ja proksimiĝas la 10-a Azia-Oceania Kongreso!

Ligiloj


Fonto: (eo) Chimedtseren ENKHEE Notoj pri Ĥajanĥirva, la unua mongola esperantisto KAOEM (aprilo 2021)